GERZE

TARÝHÝ

          Karadeniz Bölgesi'nin gezmeye görmeye deðer, tarihi ve tabiat güzellikleri ile dolu olan Gerze ilçesi, antik çaðlardan bu yana toplumlar tarafýndan yerleþme ve barýnak yeri olarak seçilmiþtir. MÖ. 1400 yýllarýnda Gaþgalýlar (Gasgaslar) tarafýndan küçük bir köy olarak kurulan þirin sahil ilçesi Gerze, daha sonra Paflagonya Devleti'nin eline geçmiþ, sýrasýyla da Hitit, Frig, Kimmer, Lidya, Pers, Büyük Ýskender, Roma ve Bizans Ýmparatorluklarýnýn egemenliðine girmiþtir. 1214 yýlýnda I.Ýzzettin Keykavus zamanýnda Selçuklu Devleti'nin hakimiyetine giren Gerze, bir ara Trabzon Rum Ýmparatorluðu'nun eline geçmiþ, 1459 yýlýnda da Fatih Sultan Mehmet tarafýndan Osmanlý Ýmparatorluðu'na baðlanmýþtýr. Kayýtlardan ilçenin eski adýnýn Zagora, Gürzühatun, Savetova, Argibete olduðu anlaþýlmaktadýr, bilindiði üzere Paflagonyalýlar Kýzýlýrmak'ýn batý yöresine mýzraklýlar ülkesi anlamýna gelen Gezonolit adýný vermiþlerdir. Gerze adýnýn buradan geldiði sanýlmaktadýr. 13 Þubat 1956 yýlýnda büyük bir yangýn felaketi geçiren ilçe devlet tarafýndan yeniden imar edilerek modern bir ilçe haline getirilmiþtir.

COÐRAFÝ DURUMU

          Kuzeyinde Karadeniz, güneyinde Boyabat ve Duraðan, doðusunda Dikmen batýsý Sinop ile çevrili olan ilçenin yüzölçümü 594 km²'dir. Ýl merkezine denizden 13 mil, karayolundan 39 km.dir. Samsun iline 132 km. uzaklýkta olan Gerze'nin yükseklikleri 900 metreyi bulan Elma ve Köse Daðlarýnýn yaný sýra Dede Daðý ve Hasan Daðý bulunmaktadýr. Köyler; orman içi, orman kenarý, kýyýlýk ve ovalýk olmak üzere üç yerleþim bölgesinde yer almaktadýr. 71 köyü ve bir bucaðý bulunmakta iken, Dikmen Bucaðý 20 Mayýs 1990 tarihinde kendisine 31 köy baðlanarak ilçe olmuþtur.

          Gerze ilçesine baðlý bulunan 42 köy, arazinin meyilli olmasý nedeniyle daðýnýk bir yerleþim yapýsýna sahiptir. Karadeniz ikliminin özelliði olan bol yaðýþlar nedeniyle zengin bir orman dokusuna sahiptir. Sahilden yükseklere doðru uzanan çam, kayýn, meþe, köknar, gürgen, diþbudak gibi aðaçlar bu zengin ormanlarda yer almaktadýr. Bunlarýn dýþýnda ormanlar, kýzýlcýk, defne, fýndýk, böðürtlen, kocayemiþ, ormangülü, bodur ardýç ve kavak aðaçlarýnýn yaný sýra çeþitli çayýr otlarýyla bezenmiþtir. Vadilerdeki çeþitli meyvelikler ve zeytinlikler bitki örtüsünün ayrý bir yönünü oluþturmaktadýr.

          Ýlçede yaz ve kýþ aylarý arasýndaki sýcaklýk ortalamasý açýsýndan çok büyük fark yoktur. Kýþýn 7C° dolayýnda olan sýcaklýk ortalamasý yazýn 20C° 'ye kadar yükselir. Yýllýk sýcaklýk ortalamasý 14C°' dir. En sýcak ay Temmuz, en soðuk geçen ay ise Þubat ayýdýr. Yýllýk yaðýþ ortalamasý 690mm.'dir. Yaðmurlar genellikle ilkbahar aylarýnda yoðun olmaktadýr. Ortalama açýk gün sayýsý 47, ortalama kapalý gün sayýsý 123, ortalama kar yaðýþlý gün sayýsý 6.2, ortalama sisli gün sayýsý 18,6, ortalama bulutlu gün sayýsý 194,5' tir. Ortalama nem oraný % 79 olan ilçede ortalama deniz suyu sýcaklýðý ise 14-15C°'dir.

          Genellikle kýþ aylarýnda denizden karayel, gündoðusu ve poyraz, karadan da lodos rüzgârlarý eser. Ýklim ve bitki örtüsünün özelliklerini taþýyan, Altmýþdörtoðlu, Güdekoðlu, Avlaðýsökü, Altunyayla gibi yaylalarýn yanýsýra çakýroðlu deresi, Sarýmsak Çayý, Sarýyer Deresi de baþlýca akarsularýdýr. Çakýroðlu Ovasý ve Dranaz Daðý'ndan doðan Çakýroðlu Çayý'nýn meydana getirdiði vadi de bulunmaktadýr.

          Nüfus durumuna gelince; 2000 yýlý nüfus sayýmýna göre Gerze ilçe merkezinin nüfusu 10.002' dýr. Köylerin nüfusu 13.222' dir. Toplam nüfus ise 23.224'tür. Ýlçenin yaz nüfusu ile kýþ nüfusu çok büyük farklýlýk göstermektedir. Yaz mevsiminin baþlamasýyla özellikle Temmuz ayýnda nüfus otuz-otuz beþ bine kadar yükselmektedir. Deniz sahilinde yer alan Gerze ilçesinin doðal güzellikleri, geniþ yayla ve orman varlýðý ve tertemiz denizi turizme hareketlilik getirmektedir.

EKONOMÝK DURUMU

          Ýlçenin 42 köyü bulunmakta olup, 3782 aile tarýmla geçimini saðlamaktadýr. Yüzölçümü yaklaþýk 594 km² olan ilçede yetiþen en önemli tarým ürünleri buðday, mýsýr, tütün, arpa ve yulaftýr. Yýllara göre ekiliþ alaný deðiþmekle birlikte sahil köylerinde ayçiçeði ve þekerpancarý tarýmý yapýlmaktadýr. Ýlçede ziraatý yapýlan çeþitli tarým ürünlerinin önemli bir kýsmýný çiftçiler kendi ihtiyaçlarý için tüketmekte ve hayvan yemi olarak kullanmaktadýr. Ancak, ihtiyaç fazlasý mýsýr ürünü yem fabrikalarýna satýlmaktadýr. 2 adet un fabrikasý faal olarak çalýþmakta ve 12 kiþi istihdam etmektedir.

          Gerek ekonomik açýdan, gerekse sosyal yaþamda çok önemli ve eski bir yeri olan tütün daha çok sahile yakýn köylerde üretilmektedir. 1940'lý yýllarda 250-300 bin kilo tütün üretimi yapýlmaktaydý. Tütünler demet sulü, mýsýr koçaný ile baðlanýyordu. 1963 yýlýnda mavi küf denilen tütün hastalýðý hem kaliteyi bozdu hem de miktarý düþürdü. "Tütün aðacý küçüktür, ama düþen ölür" dedirtebilecek kadar olumsuz yönde etkilenmiþtir tütün üreticisi. 1980 yýlý öncesine kadar, Ýstanbul ve Samsun'da bulunan þirketler, Gerze tütünü satýn alýrlar ve Amerika, Rusya, Almanya, Avusturya gibi ülkelere gönderirlerdi. Daha sonralarý satýþ olanaklarý daraldýðýndan Gerze'den tütün alýmýný durdurmuþlardýr.

          Tütün; aile tarýmý þeklinde yapýlmaktadýr. Yaklaþýk 10.000 kiþinin geçim kaynaðýdýr. Ýlçenin sanayi kuruluþlarýndan olan tekel yaprak tütün iþleme ve bakým evinde; merkez ve 48 köyde üretilen tütünlerin bakýmý, ekspertiz, alým satým ve iþlemesi yapýlmaktadýr. Ýþleme atölyesi ayda 60 ton kapasitelidir. 118 personel çalýþmaktadýr. Beta Tekstil Sanayi faaliyetlerini sürdürmekte olup yatýrýmlarýný büyütmektedir. Beta dýþ ticaret ve sanayi A.Þ. örgü kumaþ, kumaþ boyama ve konfeksiyon üretimi yapmaktadýr. Bunlardan kumaþ boyama bölümü faal olup yaklaþýk 60 kiþi çalýþmaktadýr. Örgü kumaþ ve konfeksiyon bölümleri makine montajý aþamasýndadýr. Faaliyete geçtiklerinde toplam istihdam 350 kiþi olacaktýr. Betareks metalize iþlik sanayi A.Þ. sim ipliði üretmekte olup 80 kiþi çalýþmaktadýr. Balýksan Balýk Ýþleme Sanayi ve Ticaret A.Þ. balýk unu ve yaðý üretimi yapmakta olup daimi 10 mevsimlik 20 kiþi istihdam edilmektedir. Gerze Tekstil Konfeksiyon Ltd. Þti. bayan dýþ giyim üretimi yapmakta olup toplam 24 kiþi çalýþmaktadýr. Yenikent Çivi A.Þ. çivi üretimi yapmakta olup 10 iþçi çalýþtýrmaktadýr. SÝNDE A.Þ.'ye ait toz deterjan fabrikasý faaliyete geçmiþ olup yaklaþýk 45 kiþi istihdam etmektedir. Yýllýk 30.000 ton kapasiteye sahiptir. Köpüklü tozmatik , sývý ve sel deterjan üretimi yapmaktadýr.

BALIKÇILIK

          Ýlçede balýkçýlýðýn geçmiþi tütünden de eskilere dayanmaktadýr. Ekonomik hayatýn denizcilikle baþladýðýný söyleyebiliriz. Kanuni döneminden beri süregelen tekne yapýmcýlýðý günümüzde halen yapýlmakta olup balýkçýlýðýn geleneksel bir meslek olduðunun bir göstergesidir. 1961 yýlýnda kurulan Balýkçýlýk Ýstihsal Satýþ Kooperatifi ihtiyaç fazlasý balýðý diðer kentlere pazarlar. Ýlçede 62 aile geçimini balýkçýlýktan kazanmaktadýr. Balýk avýnýn baþýnda hamsi gelmektedir. Yöremiz ekonomisinde en büyük canlýlýðý hamsi getirmektedir. Hamsiden baþka avlanan palamut, zargana, kefal, levrek, kötek, torik, lüfer, pisi kýrlangýç, kalkan balýklarý da geçim kaynaðýný oluþturmaktadýr. Ýlçede 2 adet balýk unu ve yaðý fabrikasý mevcuttur.

MEYVECÝLÝK VE SEBZECÝLÝK

          Birçok meyve ve sebzenin yetiþtirilmesine uygun iklim koþullarý mevcut olup baþta elma, armut, incir, zeytin olmak üzere ceviz, findik, erik, kiraz, ayva gibi meyveler yetiþmektedir. Çiftçiler öncelikle kendi ihtiyaçlarýný karþýladýktan sonra kalan ürün iç pazarlarda satýlmaktadýr. Son yýllarda aile iþletmesi tipinde sebze ekimi ve seracýlýk yaygýnlaþmaktadýr. Karpuz üretimi de bu yörede geliþme gösteren bir uðraþ dalý durumundadýr. Sebze tarýmý her geçen yýl geliþme göstermektedir. Baþta patates, fasulye, salatalýk, domates, biber, pýrasa, lahana, marul, ýspanak, kabak, bamya, bezelye gibi ürünler yetiþtirilmektedir. Çiftçilerin ihityaç fazlasý ürünleri iç pazarlarda satýþa sunulmaktadýr.

HAYVANCILIK

          Hayvancýlýk, çiftçilerin en önemli geçim kaynaklarýndan biridir. Ýlçede 15.250 baþ sýðýr ve manda, 20.000 baþ keçi ve koyun, 1.500 baþ tek týrnaklý, 35.000 adet kümes hayvaný ve 3.300 adet ilkel ve fenni arý kovaný mevcuttur. Çiftçiler hayvansal ürünlerin bir kýsmýný kendi gereksinimleri için tüketmekte, süt, yumurta, peynir, bal, yoðurt, tereyaðý, yün gibi ürünlerin pazarlamasýný yapmaktadýr. Torbalarda satýlan yoðurtlar oldukça lezzetli ve tüketimi fazlacadýr. Hayvancýlýðýn geliþtirilmesi için modern besi ahýrlarý yaptýrýlmakta, yem bitkileri ekimi yaygýnlaþtýrýlmaktadýr. Ýlçe Tarým Müdürlüðünce her yýl çiftçilere 2000 adet civciv daðýtýmý yapýlmaktadýr.

SOSYAL VE KÜLTÜREL YÖNLERÝYLE GERZE

          Bir toplumun düþünce dengesidir eðitim ve kültür. Kendi gelenek ve görenekleriyle, yaþadýðý çaðý kaynaþtýran, her türlü yenilikleri benimseyen Gerze, sosyal ve kültürel yönden geliþmiþ yüksek bir eðitim ve kültür seviyesine sahip bu özelliði ile tanýnan ilçelerimizden biridir.

          Gerze ilçesinde bünyesinde Yabancý Dil Aðýrlýklý Lise bulunan 1 Genel Lise 1 Çok Programlý Lise (Muhasebe, elektrik, mobilya ve dekorasyon ve metal iþleri), 1 Anadolu Lisesi, Ýmam Hatip Lisesi ve Anadolu Otelcilik ve Turizm Meslek Lisesi olmak üzere toplam 5 lise ile 37 ilköðretim okulu (okullardan 8 tanesi baðýmsýz) bulunmaktadýr. Ýlçe merkezinde sosyal yaþam deniz mevsiminin baþlamasýyla hareketlilik kazanýr. Sahiller ve plajlar gece geç saatlere kadar dinlenen ve eðlenen insanlarla doludur. Bu zamanýn boþa harcanmasý anlamýnda deðildir. Yaþadýðý dünyaya her zaman penceresi açýk insanlar topluluðudur Gerze. Yaþamýnýn farkýndadýr. Çaðdaþ, eðitime önem veren, düþünen, üreten, hoþgörülü, sanat sever insanlardýr. Ancak, iþ sahasýnýn sýnýrlý oluþu büyük kentlere göçe neden olmaktadýr. Bu kentlerin baþýnda Ýstanbul, Ankara ve Ýzmir gelmektedir.

          13 Þubat 1956 yýlýnda büyük bir yangýn felaketi geçiren Gerze, yeniden imar edilmiþtir. Devlet tarafýndan yaptýrýlan evler, büyük bölümü saðlýklý, yaþam koþullarýna uygun olup gecekondu tipi evler hiç yok denecek kadar azdýr. Bu nedenle her yýl kutlanan 18-20 Temmuz Gerze Deniz Þenlikleri, yangýndan sonra felakete uðrayan vatandaþlara yapýlan hizmetlerin en son bitirildiði tarihten gelen anlamlý bir gündür. Geçiminin büyük bölümünü tarýma dayalý olarak sürdüren köylerde yaþama standardý ortalama düzeydedir. Arazinin meyilli oluþu daðýnýk yerleþim biçimine neden olmaktadýr. Evler genellikle aðaçtan yapýlmýþ olup alt kýsmýnda hayvan damý vardýr.

          Köy yollarý ham yol olduðundan fazla yaðýþ nedeniyle sýk sýk heyelan olmaktadýr. Bu da ulaþýmý olumsuz yönde etkilemektedir. Elektriksiz ve telefonsuz köy bulunmamaktadýr. Ýçme suyu þebekesi bazý köy ve mahallelerde mevcut olup ekseri köyümüzde bulunmamaktadýr. Yeni belediye olan Yenikent Belediyesi'nde çalýþmalar devam etmektedir. Saðlýk hizmetleri 15 yataklý Saðlýk Merkezi, Ana Çocuk Saðlýðý ve Aile Planlamasý Merkezi, 5 Saðlýk Ocaðý (Merkez, Karlý, Yenikent, Soðuksu, Sarýmsak) vasýtasýyla yürütülmektedir. Ayrýca 22 köyde Saðlýk Evi mevcut olup, bunlarýn üçünde ebe bulunmaktadýr. Saðlýk hizmetleri 13 doktor, 43 yardýmcý saðlýk personeli, 22 genel idari hizmetler sýnýfýnda olmak üzere toplam 78 personel ile yürütülmektedir. Saðlýk Merkezinde 1 ambulans, Merkez Saðlýk Ocaðýnda 1 ambulans ve 1 binek oto, Yenikent Saðlýk Ocaðýnda ise 1 ambulans bulunmaktadýr. Ýlçe Saðlýk Merkezinde ayrýca röntgen ve laboratuvar hizmetleri de verilmektedir.

          Ýlçede hava kirliliði problemi bulunmamaktadýr. Artan nüfus karþýsýnda ekonomik ve sosyal nedenlerden dolayý köyden kente göç, diðer bölgelerimizde olduðu gibi ilçemiz ve köylerinde de olmuþtur. Kentlileþen köylülerimizi daha çok genç nüfus teþkil etmektedir. Köyleriyle bir bütün oluþturan ilçemizde; "Kýz çocuðu okuyup da ne olacak?" zihniyeti tamamen kalkmýþ olup eðitim ve öðretime gerekli önem verilmektedir. Örgün eðitimin dýþýnda yaygýn eðitim faaliyetleri de gerek ilçe merkezinde gerekse köylerimizde yetiþkin eðitimi ile ilgili faaliyetlerini sürdürmekte olup Cumhuriyetimizin Kurucusu Ulu Önder Atatürk'ün doðumunun 100. yýlý nedeniyle 23 Mart 1981 yýlýnda yeniden baþlatýlan okuma-yazma seferberliði ile çok sayýda vatandaþýmýzýn okuma-yazma öðrenmesi saðlanmýþtýr. 1999-2000 öðretim yýlýnda da okuma-yazma seferberliði çalýþmalarýmýz sürdürülürken bu güne kadar toplam 472 okuma-yazma kursu açýlýp sonuçlandýrýlmýþ, sonuçlanan bu kurslarýmýzda 2462 kadýn, 1216 erkek toplam 3678 vatandaþýmýza okuma-yazma öðretilerek okur-yazarlýk belgesi verilmiþtir. Buna göre okuma-yazma seferberliðinin baþlatýldýðý 1981 yýlýnda okuma-yazma oranýmýz %72 lerde iken bugün 14-44 yaþ gurubunda %98,7' ye, 45 ve yukarý yaþlarda %89,4'e genel okur-yazarlýk oranýmýz ise %96'ya yükseltilmiþtir. Okuma yazma oranýmýz %100'e ulaþýncaya kadar çalýþmalar sürdürülecektir.

          Sanat uluslarýn ortak dilidir. Gerzeli sanatý sever sanatçýyý sever sahiplenir. Her yýl amatör tiyatro ekibi yeni oyunlarla gösterilerini sunarlar. Çalýþmalarýný çevre il ve ilçelerde de sergileyerek, zamanlarýný iyi bir þekilde deðerlendirmiþ olurlar. Zaman zaman gençlerin düzenlediði müzikli eðlence programlarý özendirici uðraþlardan biridir. Ýlçede, Gerze Spor ile Esnaf Spor Kulübü adý altýnda iki spor kulübü bulunmakta olup faaliyetini sürdürmektedir. Okullar arasýnda kros yarýþmalarý, basketbol, hentbol, voleybol karþýlaþmalarý düzenlenmekte, 23 Nisan 1986 tarihinde yapýlan stad gençlerimize her türlü açýk hava sporlarýndan yararlanma olanaðý saðlanmakta, ilçemiz kapalý spor salonunda gençlerimiz salon sporlarý yapmakta ve ülkemizin çeþitli yerlerinden gelen sporcularýn ilçemizde kamp ve müsabaka yapmasý ilçemize hareketlilik kazandýrmaktadýr.

          1981 yýlýnda açýlan Atatürk Kütüphanesi 9420 adet kitap ve 441 üyesi ile hizmetini sürdürmektedir. Kütüphaneden daha çok öðrenci gençlik yararlanmaktadýr. En çok edebiyat ve tarih kitaplarýna gereksinim duyulmaktadýr. 1991 yýlýnda açýlan bir matbaasý vardýr. Ýlçede bir adet sinema bulunmaktadýr. Sinema daha çok kýþ mevsiminde düðün ve diðer sosyal faaliyetler için kullanýlmaktadýr. Folklorik dokusu araþtýrmaya deðer bir yapýya sahiptir. Bununla ilgili çalýþmalar sürdürülmekte olup kamuya yansýtýlmamýþ bir de türküsü bulunmaktadýr. Yerleþim bölgelerine göre giysi farký dikkati çekmektedir. Baþlýk parasý yakýn köylerimizde kaldýrýlmýþ ise de uzak köylerimizde hâlâ devam etmektedir. El sanatlarý ile ilgili dokumalar günlük gereksinim olmaktan çýkmýþ daha çok hazýr eþyalar egemen olmuþtur.

ÇEVRE ÇEKÝCÝLÝKLERÝ

TARÝHSEL ÇEVRE

          Ýlçemizde tarihimizin görkemli izlerini taþýyan en önemli eserler olarak Köþk Hamamý, Esma-Zade Mustafa Paþa Camii, Çeçe Sultan Türbesi ile eski Türk evlerinin motiflerini taþýyan evler geçmiþ uygarlýklarýn günümüzde yaþayan örnekleridir.

ÇEÇE SULTAN TÜRBESÝ

          Gerze ilçesi Çeçe Köyünde bulunan Türbe binasý içinde 8 adet mezar bulunmaktadýr. Giriþin önünde yer alan 5 adet küçük boyda mezar yer almakta, bunlarýn Çeçe Sultanýn Kýzlarýna ait olduðu söylenmektedir. Bu mezarlarýn güneyinde yer alan iki adet büyük mezar vardýr ki bunlardan güneyde (solda) olan Çeçe Sultan'a, diðerinin Çeçe Sultan'ýn oðluna; giriþin tam kapýsýnda kuzey duvarýna bitiþik olan mezarýn ise Çeçe Sultan'ýn sancaktarýna ait olduðu söylenir. Çevredeki söylentilere göre Çeçe Sultan'ýn asýl adýnýn Seyit Muhammet olduðu, Horosanda yaþadýðý, babasýnýn adý Seyid Abdullah, kendisinin 12 imamlardan Musa Kasým'ýn torunu olduðu ve ayný zamanda Hz. Peygamber'in 7. karýn torunu olduðu anlatýlmaktadýr. Yine anlatýlanlara göre Çeçe Sultan, 1071'de Türklerin ilk Anadolu'ya Horosan'dan gelip akýnlar düzenlediði, Anadolu'nun Türkleþmesinde büyük yararlar göstermiþ kahraman bir zat olarak bilinmektedir.

ESMA-ZADE MUSTAFA CAMÝÝ

          Yapýlýþ tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber, 1704 yýlýnda onarým gördüðü ve asýl adýnýn Elmaspaþazade Mustafa Paþa Camii olduðu kayýtlardan öðrenilmektedir.

PLAJLAR, GEZÝ VE MESÝRE YERLERÝ

          Gerze'nin tüm sahillerinde çam ormanlarý denizle kucaklaþýr. Çalboðaz Koyu, Bedre Koyu, Deðirmenler Mevkii, Uçuk, Hurma, Caymaaltý, Kargasa piknik ve denize girme yerleridir.

AV TURÝZMÝ - BALIKÇILIK

          Devamlý düzenlenebilen domuz sürek avý, mevsimine göre ördek, çulluk, tavþan, býldýrcýn avlarý yapýlabilir. Ýlçenin tüm kýyýlarý orta ve sualtý balýk avýna çok uygundur. Balýkçýlýk ilçenin en eski geçim kaynaðýdýr. Hamsi, kalkan, kefal, torik, palamut, mezgit, tirsi, ispari, sarkan vb. balýklar avlanmakta olup son yýllarda deniz kirliliði ve yanlýþ avlanma balýkçýlýðý olumsuz yönde etkilemiþtir.

ÝDARÝ DURUM

          Gerze ilçesinde Merkez ve Yenikent olmak üzere 2 belediye ve 42 köy vardýr. Gerze Belediyesi; Çarþý, Hamidiye, Köþk, Cumhuriyet, Atatürk ve Ondokuzmayýs Mahallelerinden, Yenikent Belde Belediyesi; Çeçe, Çalboðaz ve Boypýnar Mahallelerinden oluþmaktadýr. Coðrafi durumun olumsuzluðu nedeni ile köylerimizde daðýnýk bir yerleþim görülmekte olup 262 mahalle mevcuttur.